Astım Nedir? Belirtileri ve Tedavi Yöntemleri Nelerdir?
Bronşiyal astım, bronş spazmları ve mukoza zarının şişmesi nedeniyle tekrarlayan nefes darlığı atakları veya uzun süreli öksürük ile karakterize kronik bir hastalıktır. Hastalığın net bir tanımı, oldukça belirgin semptomları ve kapsamlı tanı araçlarına rağmen bronşiyal astım, sıklıkla çeşitli bronşit türleri olarak yanlış teşhis edilir ve sonuç olarak antibiyotik ve öksürük kesici ilaçlarla etkisiz ve yetersiz bir şekilde tedavi edilir.
Bronşiyal astım son derece yaygın bir hastalıktır. Son araştırmalar, dünya nüfusunun %4 ila %6’sının değişen şiddette bu rahatsızlıktan muzdarip olduğunu göstermektedir. İstatistiklere göre bu rahatsızlığa sahip kişilerin sayısı son 25 yılda iki katına çıkmıştır.
Astım krizi veya öksürük atağı genellikle bronşların bağışıklık kaynaklı iltihaplanmasından kaynaklanır. Bir alerjen veya enfeksiyon etkeni bronşlara girdiğinde karmaşık bir bağışıklık mekanizması tetiklenir; biyolojik olarak aktif maddeler salınır ve özelleşmiş hücreler aktive olur. Bu durum bronşların yapısında ve işlevinde bozulmaya yol açar: mukoza zarının şişmesi, düz kasların spazmı ve bronş salgılarının yapısında değişiklikler (kalın ve yapışkan hâle gelmesi, atılmasının zorlaşması) oluşur.
Solunum sırasında akciğerlerin alveollerine giren hava, daralmış bronş lümeninden geçmekte zorlanır. Bunun sonucunda kişi nefes vermekte zorlanır ve astımın karakteristik bir belirtisi olan nefes darlığı (ekspiratuvar dispne) yaşar. Hastanın çevresindekiler ıslık seslerine benzer solunum sesleri duyabilir.
Türleri Nelerdir?
Altta yatan faktörlere bağlı olarak astım iki tipe ayrılır: alerjik ve alerjik olmayan. Alerjik astım ise atopik (IgE aracılı) ve atopik olmayan (IgE aracılı olmayan) olarak alt gruplara ayrılır. Bu patoloji, alevlenme ve iyileşme dönemleriyle karakterizedir.
Hastalığın şiddeti de dört dereceye ayrılır: aralıklı (episodik) ve sürekli (kalıcı) olmak üzere; hafif, orta ve şiddetli.
Bronşiyal astımın şiddeti aşağıdaki kriterlere göre değerlendirilir: haftada gece yaşanan astım ataklarının sayısı; günde ve haftada yaşanan gündüz ataklarının sayısı; gün içinde kısa etkili beta-2 agonistlere duyulan ihtiyaç; fiziksel aktivite ve uyku bozukluklarının şiddeti; alevlenme sırasında solunum fonksiyonundaki değişiklikler ve remisyon sırasında bu değişikliklerin olmaması; günlük tepe ekspiratuvar akış hızındaki dalgalanmalar.
Belirtileri Nelerdir?
Hastalığın en karakteristik belirtisi boğulma hissidir. Çoğunlukla bir alerjenle temas sonrasında veya tetikleyici bir faktörün etkisi altında ortaya çıkar. Bu faktörler arasında soğuk ve nemli hava solunması, tütün dumanı veya psiko-duygusal stres yer alır.
Kriz aniden gelişir ve belirtiler hızla kötüleşir. Kişi nefes vermekte zorlanır; belirgin bir öksürük, nefes darlığı yaşar ve hırıltılı sesler duyulabilir.
Ayrıca bronşiyal astımın belirtileri arasında geceleri sık sık öksürme, rahatsızlık hissi, özellikle tetikleyici faktörlerin etkisi altında göğüste ağırlık hissi ve uzun süreli, tedavisi zor akut solunum yolu viral enfeksiyonları yer alır.
Sebepleri Nelerdir?
Bronşiyal astım çok faktörlü bir hastalıktır. Gelişme riski aşağıdaki faktörlerden etkilenir:
- Ev alerjenlerine maruz kalma (özellikle ev tozu akarları, ev kimyasalları, tüyler ve kuş tüyü yastıklar). Ev tozu akarlarına erken maruz kalma, 17 çocuktan 16’sında astımın önde gelen tetikleyicisidir.
- İklim koşulları (hava sıcaklığı ve nemi, toprak özellikleri, rakım ve diğer faktörler). Yeraltı su seviyesinin yüksek olduğu vadilerde ve ovalarda, ayrıca kil toprakların bulunduğu bölgelerde astım görülme sıklığı daha yüksektir.
- Çalışma koşulları. Birçok kimyasal madde mesleki astımın gelişmesine katkıda bulunabilir: metaller, aldehitler, hayvansal alerjenler, un ve odun tozu, reçineler, yapıştırıcılar ve lateks.
- Mevsimsellik. Bazı hastalarda alevlenmeler kış ve yaz aylarında görülür. Bazılarında ise belirli bitkilerin (ambrosia, kızılağaç, huş ağacı vb.) çiçeklenme dönemleriyle ilişkilidir.
- Kalıtım. Astım hastalarının ailelerinde sıklıkla benzer hastalıklar veya başka alerjik rahatsızlıklar bulunur.
Tedavisi Nedir?
Tedavi, 5 basamaktan oluşan kurtarıcı ve idame edici ilaçlarla yapılmaktadır.
Sık Sorulan Sorular
1. Astım tamamen iyileşir mi?
Astım kronik bir hastalıktır; tamamen ortadan kalkmayabilir ancak doğru tedavi ile kontrol altına alınabilir.
2. Astım krizi nasıl anlaşılır?
Nefes darlığı, hırıltı, göğüste sıkışma ve konuşmakta zorlanma gibi belirtiler astım krizini düşündürür.
3. Astım bulaşıcı mıdır?
Hayır, astım bulaşıcı bir hastalık değildir.
4. Astım hastaları spor yapabilir mi?
Uygun tedavi altında ve kontrollü şekilde spor yapılabilir. Hatta düzenli egzersiz faydalıdır.
5. Astımı tetikleyen en yaygın faktörler nelerdir?
Ev tozu, polen, sigara dumanı, soğuk hava ve stres en sık tetikleyiciler arasındadır.
Uzm. Dr. Fuad PASIYEV
Göğüs Hastalıkları
